Vadeli ve Peşin Satış İçin İki Ayrı Fiyat Belirlemek Caiz midir?
Vadeli ve peşin olmak üzere iki ayrı fiyat verilebilir mi?
Ticarette Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem’den rivayet edilen hadis-i şeriflerden bir tanesi de nehen nebiyyü sallallahu aleyhi ve sellem an bey’ateyni fî bey’ah. Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem, bir alışveriş içinde iki alışverişi nehyetmiştir. Yani iki ayrı fiyat vermeyi nehyetmiştir.
Fakat bu iki ayrı fiyat vermek, âlimlerimiz tarafından açıklanırken iki ayrı fiyat içinden herhangi bir fiyata anlaşma yapmaksızın ayrılma ve anlaşma yapmaksızın akdin belirlenmesi olarak açıklanmıştır. Yani söz gelimi satıcı diyor ki: “Ben malı 100 liraya veya 150 liraya sattım.” Bunlar peşin veya vadeli de olabilir. “Sattım.” Biz de “Aldım.” diyoruz, ayrılıyoruz. Hangi fiyat üzerine anlaştığımız belli değil. Bu, İslam fıkhı açısından meşru değildir.
Fakat pazarlık aşamasında, müsâveme dediğimiz aşamada taraflar herhangi bir fiyat değişikliğine gidebilirler. Hatta karşı taraf, eğer bizim yapmış olduğumuz icaba, yani ilk verdiğimiz fiyata kabul ifadesiyle karşılık vermediyse, misal verelim: Ben bu malı vadeli olarak 150 liraya, peşin olarak da 100 liraya satıyorum şeklinde bir ifadede bulundum. Karşı taraf herhangi bir kabul beyanında bulunmadan önce, “Peşin fiyatım 100 liradan 120 liraya çıktı kardeşim.” şeklinde bir fiyat değişikliğinde bulunmamız, her ne kadar sözümüzden dönmek olup ahlaken güzel olmasa da İslam fıkhı açısından hıyârü’l-kabul dediğimiz, yani karşı taraf daha kabul edinceye kadar bizim bu ifadeden geri dönebilme yetkimiz vardır.
Biz icapta bulunduktan, karşı tarafa bir teklifte bulunduktan sonra karşı tarafın kabulü gelirse artık o fiyatı sonradan değiştiremeyiz.
Özetlemek gerekirse, pazarlık aşamasında kişi birden fazla fiyat verebilir. Vadesine göre işte şu kadar vade olursa şu fiyat, bu kadar vade olursa bu fiyat, peşin olursa bu fiyat şeklinde birçok fiyat sunabilir. Bunda herhangi bir sakınca yoktur.
Fakat aldım sattım bittikten sonra herhangi bir zamanda tekrardan vadelendirmek üzerine bir anlaşma yapmak; söz gelimi işte anlaşmayı yaptık, karşı tarafın eline bir para geçti, “Peşin ödeyeyim, erkenden belirli bir kısmını düş.” şeklinde veya “İmkânım daraldı, benim borcumu parasıyla vadelendir.” şeklinde yapılan işlemler İslam fıkhı açısından meşru değildir. Faiz hükmünde olacaktır. Bunlara dikkat etmemiz gerekiyor.
Fakat karşı tarafın kabulü ortaya çıkmadıysa pazarlık aşamasında fiyat değişikliğine gidebiliriz. Bunda da herhangi bir sakınca yoktur. Velhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn. Allahümme salli alâ seyyidinâ Muhammedin ve alâ âli seyyidinâ Muhammed.
